Hét Vào Lỗ Đen Của Một Thể Chế

Người biểu tình đang đập vào tường của một cấu trúc rỗng, và nó rất có thể sẽ sụp đổ.


George Packer, June 5th, 2020


Translated from The Atlantic article "Democratic Politics has stopped working."




Tình trạng bất ổn đô thị từ giữa đến cuối thập niên 1960 còn dữ dội hơn những ngày và đêm biểu tình kể từ khi George Floyd bị sát hại bởi một cảnh sát viên ở thành phố Minneapolis. Đã có thêm người chết sau đó, nhiều tòa nhà bị rút ruột, nhiều doanh nghiệp bị lục soát. Nhưng những năm đó có một lợi thế so với hiện tại. Nước Mỹ lúc đó đang bị văng đường chỉ, nhưng nó vẫn có các đường chỉ để văng. Các đường phố tràn ngập những người biểu tình hoành hành chống lại hệ thống, nhưng vẫn có một hệ thống để phá hủy. Các tổ chức của nó về cơ bản là nguyên vẹn. Một vài nhà lãnh đạo, trong và ngoài chính phủ, thậm chí đã thực thi một số thẩm quyền nhân đạo.


Vào tháng 7 năm 1967, ngay sau cuộc bạo loạn ở Newark và Detroit, Tổng thống Lyndon B. Johnson đã thành lập một ủy ban để nghiên cứu nguyên nhân và phòng ngừa tình trạng bất ổn đô thị. Ủy ban Kerner, đặt tên theo thống đốc Otto Kerner Jr. của Illinois là chủ tịch, là một biểu tượng của thời điểm này. Uỷ ban này lúc đó không phong phú trong màu da. Chỉ hai trong số 11 thành viên là người da đen (Roy Wilkins, lãnh đạo NAACP và Edward Brooke, thượng nghị sĩ đảng Cộng Hòa từ Massachusetts); chỉ có một người là phụ nữ. Ủy ban là một tổ hợp lưỡng đảng, bao gồm một vài người Cộng hòa theo chủ nghĩa tự do, một nghị sĩ bảo thủ từ Ohio với cam kết mạnh mẽ về quyền công dân, và đại diện từ doanh nghiệp và lao động. Nó phản ánh một xã hội vô cùng bất công nhưng vẫn sở hữu các công cụ tự điều chỉnh.


Báo cáo hoa hồng, được viết bởi giám đốc điều hành David Ginsburg, một luật sư tự do từ chính phủ hiện tại với những ý tường bắt nguồn từ New Deal, xuất hiện vào cuối tháng 2 năm 1968. Báo cáo này đã trở thành một cuốn sách bán được cả triệu bản. Ngôn ngữ của nó rất cứng rắng so với tiêu chuẩn của bất kỳ thời đại nào ở Mỹ: "Cái mà người da trắng chưa bao giờ hiểu đầy đủ-- nhưng điều mà người da đen không bao giờ có thể quên đi-- là xã hội trắng đã gây liên luỵ sâu sắc đến những khu ổ chuột. Các tổ chức da trắng đã tạo ra nó, các tổ chức da trắng duy trì nó, và xã hội da trắng cho phép nó." Báo cáo này kêu gọi cải cách chính sách sâu rộng về nhà ở, việc làm, giáo dục và chính sách, để ngăn chặn đất nước trở thành hai xã hội, một màu đen, một màu trắng tách biệt và bất bình đẳng.


Những lời này đã là quá mức cho tổng thống Johnson, người đã phẫn nộ vì không được ghi nhận cho những nỗ lực của mình để đạt được các quyền công dân và xóa đói giảm nghèo, và nhiệm kỳ tổng thống của ông tà còn vừa bị nhấn chìm bởi cuộc tấn công Tết Mậu Thân ở miền Nam Việt Nam. Ông đã gác lại bản báo cáo. Vài tuần sau, vào tối ngày 4 tháng 4, Martin Luther King Jr. đã bị giết tại Memphis. Tối hôm sau, Johnson, người vừa tuyên bố rằng ông sẽ động để tái tranh cử, nói chuyện với một quốc gia có các thành phố đang cháy từ bờ biển này đến bờ biển kia. "Sợi vải và kết cấu của nền cộng hòa đang thử thách," ông nói. "Nếu chúng ta muốn có được nước Mỹ mà chúng ta mơ ước, tất cả mọi người thuộc mọi chủng tộc, mọi vùng miền, mọi tôn giáo đều phải đứng vững để từ chối chiến thắng của bạo lực trong thời điểm đau buồn này và trong mọi thời điểm sắp tới. Tối hôm qua, sau khi nhận được tin khủng khiếp về cái chết của tiến sĩ King, trái tim tôi đã hướng về gia đình và người dân của ông ấy, đặc biệt là với những người Mỹ trẻ mà tôi biết đôi khi phải tự hỏi liệu họ có bị từ chối một cuộc sống trọn vẹn vì màu da của họ." Đối với một phụ tá, ông đã thẳng thừng hơn trong việc đánh giá cuộc nổi dậy: "Anh mong đợi điều gì? Tôi không biết tại sao chúng ta ngạc nhiên. Khi anh đặt chân lên cổ một người đàn ông và đè hắn xuống cho 300 năm, và sau đó anh để hắn đứng lên, hắn sẽ làm gì? Hắn sẽ đánh bật mặt anh."


Vụ giết Dr. King và các cuộc bạo loạn ấy đã thúc đẩy Quốc hội thông qua, bởi một biên độ áp đảo và lưỡng đảng, đạo luật dân quyền cuối cùng của thập kỷ: Đạo luật Dân quyền năm 1968 đã thi hành các tiêu chuẩn công bằng trong nhà ở. Johnson đã ký nó thành luật ngày 11 tháng 4. Nó đã quá muộn. Các báo cáo, luật pháp và bài phát biểu tổng thống tốt nhất không thể an ủi được sự giận dữ trên đường phố. Năm đó, năm 1968, là khi cải cách đã bị áp đảo bởi sự cực đoan ở bên trái và phản ứng đến từ bên phải. Chúng ta vẫn sống với hậu quả. Ngôn ngữ và ý tưởng của Báo Cáo Kerner đã ám ảnh những năm qua, một nhắc nhở về cơ hội bị bỏ lỡ.


Sự khác biệt giữa năm 1968 và 2020 là sự khác biệt giữa một xã hội không giải quyết được vấn đề lớn nhất của nó và một xã hội không còn phương tiện để thử. Một năm trước khi chết, King vẫn khăng khăng biểu tình bất bạo động, đã gọi bạo loạn là "ngôn ngữ của những người chưa hề được lắng nghe." Cụm từ ngụ ý rằng ai đó có thể được thuyết phục để lắng nghe, và họ có thể trả lời. Những gì xảy ra ngày hôm nay không có cảm giác giống vậy. Những người biểu tình không nói chuyện với các nhà lãnh đạo có thể được thuyết phục để lắng nghe, hay với một cấu trúc quyền lực mà có thể buông xuôi, ngoại trừ có lẽ cấu trúc của quyền lực da trắng, nhưng nó quá rộng lớn và lan hoà để đáp ứng. Quốc hội không chuẩn bị một dự luật để giải quyết các nguyên nhân gốc rễ; Quốc hội thậm chí không còn cố gắng giải quyết vấn đề. Không có tổng thống, huống gì tổng thống hiện tại, có thể tập hợp một ủy ban gồm các nhân vật được kính trọng từ các ngành và các bên khác nhau để nghiên cứu vấn đề tàn bạo của cảnh sát và đưa ra một báo cáo bán chạy với sự đồng thuận để thúc đẩy những thay đổi cơ bản. Một cơ sở có trách nhiệm không tồn tại. Tổng thống của chúng ta lại là một trong những kẻ bạo loạn.


Sau nửa thế kỷ giải thể xã hội, sự phân cực bởi giai cấp và chủng tộc và vùng miền và chính trị, không còn tổ chức chức năng hay nhà lãnh đạo nào sống xót để có khả năng làm chúng ta thất vọng với những phản ứng không thỏa đáng của họ trong thời điểm khẩn cấp. Những đòn bẩy của quyền lực không còn kết nối với các nguồn lực sức mạnh. Các biện pháp bảo vệ dân chủ-- con mắt của một nền báo chí tự do, sự vô tư của pháp luật, các quan chức được bầu vào hành động vì lương tâm hoặc tự ái-- đã làm mất lòng tin của công chúng. Những người biểu tình đang lên án một xã hội không đủ gắn kết để có thể triệu tập một phản ứng. Họ đang đập vào tường của một cấu trúc rỗng, và nó rất có thể sẽ sụp đổ.


Nếu năm 2020 giống một chút gì đó như năm 1968, vị tổng thống sẽ lên truyền hình quốc gia và nói với tư cách là nhà lãnh đạo của tất cả người Mỹ để cố gắng trấn an một đất nước thất kinh trong một thời kỳ hỗn loạn. Nhưng cách chính quyền ông Trump trả lời sự bất ổn không giống như một nền dân chủ thiếu sót đang cố gắng thiết lập lại tính hợp pháp. Câu trả lời của chính quyền đó là của một chế độ chuyên chế, một màn phô diễn sức mạnh mà đâm ra bộc lộ sự yếu đuối, trống rỗng. Chuyến đi ngắn của Trump từ Nhà Trắng đến Nhà thờ Tân giáo St. John có tất cả những ấn tượng của một người đàn ông mạnh mẽ cố gắng chứng tỏ rằng ông vẫn là chủ nhân của đất nước trong bối cảnh các báo cáo rằng ông đã trú ẩn trong một hầm ngầm: đội ngũ bảo vệ bọc thép chung quanh ông khi ông bước ra khỏi dinh tổng thống; hơi cay và màn đánh đập từ cảnh sát đã dọn sạch người biểu tình và nhà báo khỏi con đường; sự hiện diện của con gái ông, người đã đưa ra ý tưởng chụp hình, và vị tướng hàng đầu của ông, mặc áo giáp chiến binh như thể để báo hiệu rằng quân đội sẽ bảo vệ chế độ từ nhân dân, và quan chức công lý hàng đầu của ông, người đã ra lệnh công kích công viên Lafayette.


William Barr đã phản ứng với cái chết của ông George Floyd như là một người đứng đầu lực lượng cảnh sát bí mật, chứ không phải tổng chưởng lý của một nước cộng hòa dân chủ. Hành động đầu tiên của ông không phải là ra lệnh điều tra liên bang vào sở cảnh sát thành phố Minneapolis, nhưng-- như ông đã thực hiện nhiều lần trước-- là chạy trước sự thật để cố gắng kiểm soát dư luận, bằng cách tuyên bố rằng bạo lực sau cái chết của Floyd là công việc của cánh tả cực đoan. Các đường phố của Thủ đô quốc gia hiện đang bị lực lượng an ninh của Bộ Tư pháp của Barr chặn lại-- với nhiều quân sĩ từ Cục Nhà tù Liên bang-- tất cả đều mặc đồng phục khiến họ khó có thể được xác định, giống như quân đội bán binh với các chỉ huy vô danh.


Các cuộc biểu tình phải được hiểu trong bối cảnh của khoảng trống thể chế này. Chúng giống như tiếng khóc hàng loạt tự phát của một dân tộc đau khổ dưới chế độ độc tài hơn là sự phóng chiếu có tổ chức của dư luận nhằm vào một chính phủ có trách nhiệm. Nó biểu thị rằng chính trị dân chủ đã ngừng hoạt động. Nó vừa không tưởng và vừa đầy tuyệt vọng.

Một số người của công chúng-- các chính trị gia, chuyên gia chính sách, lãnh đạo dân sự-- đã đưa ra các đề xuất thay đổi tư duy và chiến thuật của cảnh sát. Terrence Floyd, anh trai của người đàn ông bị sát hại, kêu gọi người biểu tình tự học hỏi và bỏ phiếu. Nhưng thông điệp áp đảo của các cuộc biểu tình chỉ đơn giản là "hãy chấm dứt nạn phân biệt chủng tộc," là một bước tiến lớn để chấm dứt chính tà ác. Những người biểu tình đang đòi hỏi cho một sự tuyệt đối, như thể họ đã ngừng mong đợi chính phủ sản xuất bất cứ thứ gì dù thiếu một chút. Đối với những người biểu tình da trắng-- những người tham gia biểu tình thay mặt cho tự do và bình đẳng của người da đen với số lượng lớn lần đầu tiên kể từ Selma, Alabama, 55 năm trước-- yêu cầu này có nghĩa là chấm dứt một tội ác nằm trong chính họ. Một dấu hiệu khác của một nền dân chủ rỗng tuếch sẽ là nếu đề tài chính cho hậu của các cuộc biểu tình là về đặc quyền của người da trắng, thay vì những thúc đẩy mạnh mẽ cho cải cách cảnh sát.


Bối cảnh trực tiễn của các cuộc biểu tình giúp giải thích bề rộng và cường độ của họ: ba năm của sự kỳ thị và tàn ác của Donald Trump; ba tháng đại dịch tồi tệ nhất trong một thế kỷ, với hơn 100,000 người Mỹ thiệt mạng và 40 triệu người thất nghiệp. Sự thất bại hoàn toàn nằm với Trump trong việc bảo vệ người Mỹ khỏi COVID-19 và sự thờ ơ của ông ta đối với sự đau khổ của những người nghèo, người da đen và da màu, và với những cuộc tàn phá kinh tế đã xảy ra-- sự bất công trên quy mô lớn như thế này cháy như than âm ỉ trong hàng triệu ngôi nhà và hàng triệu trái tim trong những tháng kiểm dịch. Việc nới lỏng kiểm dịch và video quay sinh mạng một người đàn ông bị nghiền nát đã đến cùng một lúc, và lửa tức giận đã tìm được một bể không khí.


Sự mong manh của sự gắn kết xã hội được thấy rõ trong sự va chạm giữa đại dịch và phản kháng. Mới gần một tuần trước, người Mỹ đã ở nhà để giữ sức khoẻ cho mình và người khác. Các thành viên trong gia đình và những người bạn thân chưa gặp nhau trong nhiều tháng; mọi người thậm chí còn sợ đụng giỏ đi chợ của mình; những người bệnh nặng đã chết một mình. Ở một đất nước mà có huyền thoại lập nước là tự do và sự thao thức, sự ủng hộ rộng rãi cho việc khóa máy là một thành tựu phi thường từ phía các chuyên gia y tế công cộng và các quan chức được bầu. Theo các con số, cách tiếp cận đã thành công. Sau đó là vụ giết George Floyd, và đại dịch đã được đẩy sang một bên cho cuộc khủng hoảng tiếp theo.


Sự mong manh của sự gắn kết xã hội là rõ ràng trong sự va chạm giữa đại dịch và phản kháng. Gần một tuần trước, người Mỹ đã ở nhà để giữ cho bản thân và những người khác sống khỏe mạnh. Các thành viên trong gia đình và những người bạn thân đã gặp nhau trong nhiều tháng; mọi người sợ chạm vào việc giao hàng tạp hóa của họ; những người bệnh đã chết một mình. Ở một đất nước mà huyền thoại gốc là tự do và không ngừng nghỉ, sự ủng hộ rộng rãi cho việc kiểm dịch là một thành tựu phi thường từ phía các chuyên gia y tế công cộng và các quan chức. Theo các con số thống kê, cách tiếp cận đang gần thành công. Sau đó cái George Floyd đến, và đại dịch đã bị đẩy sang một bên cho cuộc khủng hoảng tiếp theo.


Coronavirus không quan tâm là nó đã ngừng làm xu hướng trên Twitter. Nhiều người biểu tình đang đeo mặt nạ, nhưng với hàng ngàn người ở gần nhau, la hét, ca hát, rơi nước mắt, chúng ta không thể không lo lắng đến đường cong bệnh dịch, cuối cùng đã cong xuống ở New York và các thành phố khác, sẽ sắp tăng vọt. Các chuyên gia y tế công cộng, bị kẹt giữa khoa học và chính trị, đang cố gắng nói vòng co về sự thật phũ phàng này, và khi làm như vậy họ đang phá vỡ thẩm quyền mà họ phải tranh đấu cho. Hơn 1,000 người đã ký một bức thư phân tích khác biệt giữa các cuộc biểu tình chống lệnh đóng của một tháng trước-- những cuộc biểu tình mà họ đã chỉ trích là ích kỷ và vô trách nhiệm-- và các cuộc biểu tình chống phân biệt chủng tộc đông người hơn, mà họ ủng hộ với lý do rằng: chính sự phân biệt chủng tộc cũng là mối đe dọa đối với sức khoẻ cộng đồng. (Những người phản đối lệnh đóng cửa tranh luận rằng thất nghiệp mới là đe dọa sức khỏe cộng đồng.) Tom Frieden, cựu giám đốc của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh, và là người ủng hộ hàng đầu cho biện pháp ở nhà, đã viết trên trang mạng Twitter vào ngày 2 tháng 6: "Nguy cơ đối với sự kiểm dịch Covid từ biểu tình bên ngoài là rất nhỏ so với nguy cơ sự kiểm dịch Covid được tạo ra khi các chính phủ hành động một cách gây mất lòng tin của cộng đồng. Mọi người có thể phản đối một cách hòa bình VÀ hợp tác để ngăn chặn Covid. Bạo lực gây hại cho sức khỏe cộng đồng."


Một người bình luận đã trả lời: "Đoạn tweet này khiến tôi mất niềm tin vào các cơ quan y tế."


Đây là vị trí của chúng ta. Niềm tin bị thiếu ở khắp mọi nơi-- giữa người Mỹ da đen và cảnh sát, giữa các chuyên gia và người dân thường, giữa chính phủ và chính quyền, giữa các công dân có bản sắc và tín ngưỡng khác nhau. Có một cuộc bầu cử sắp diễn ra trong năm tháng. Nó sẽ không đánh vật nạn phân biệt chủng tộc hay đại dịch, hay sửa chữa đoàn kết xã hội của chúng ta, hay khôi phục hoàn toàn nền dân chủ của chúng ta. Nhưng nó có thể cho chúng ta cơ hội để thử, nếu chúng ta có thể đi xa đến thế.