Chính Phủ Biden có ý nghĩa gì cho quan hệ Việt-Mỹ

Translated from Modern Diplomacy What Will a Biden Presidency Mean for U.S.-Vietnam Relations


Quan trọng hơn, Biden thề sẽ đổi mới nền dân chủ của Hoa Kỳ ở trong nước và quảng bá nó ở nước ngoài


Bich T Tran , ngày 9 tháng 11, 2020

Hanoi, Vietnam. Photo by Liza Matuzelis


Từ cựu thù, Hoa Kỳ và Việt Nam đã trở thành đối tác khi thiết lập quan hệ đối tác toàn diện vào năm 2013 dưới thời Obama/Biden. Dưới thời chính quyền Trump, quan hệ Việt - Mỹ đã có những bước phát triển vượt bậc. Khi Joe Biden chuẩn bị trở thành tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ, chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ dự kiến ​​sẽ thay đổi đáng kể. Nó sẽ có ý nghĩa gì đối với mối quan hệ Việt-Mỹ ?


Điều gì sẽ thay đổi?


Hồ sơ nhân quyền của Việt Nam là vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ với Hoa Kỳ. Mặc dù Washington công nhận rằng Hà Nội đã đạt được một số tiến bộ, các mối quan tâm vẫn còn ở quyền tự do ngôn luận, tự do tôn giáo, quyền dân tộc thiểu số và quyền lao động. Các thành viên của Quốc hội Hoa Kỳ, đặc biệt là những người đại diện cho những khu vực bầu cử bao gồm đông đảo người Mỹ gốc Việt, đã gây áp lực lên chính phủ Hoa Kỳ để chỉ trích việc thực thi nhân quyền của Việt Nam.


Tuy nhiên, chính quyền Trump đã xem nhẹ việc thúc đẩy nhân quyền trong quan hệ với Hà Nội. Tổng thống Trump đã không nêu vấn đề này với các nhà lãnh đạo Việt Nam mặc dù ông đã có cơ hội làm như vậy trong bài phát biểu tại Hội nghị Cấp cao APEC 2017 ở Đà Nẵng, khi gặp Chủ tịch nước Trần Đại Quang sau đó, và trong chuyến thăm lần thứ hai tới Hà Nội vào năm 2019. Chủ đề nhân quyền cũng không được đề cập đến trong tuyên bố của Phát Ngôn Viên Báo chí của Trump kỷ niệm 25 năm quan hệ ngoại giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, mặc dù trong đó nói về quan hệ giao lưu, thương mại và đầu tư, di sản của các vấn đề chiến tranh, quan hệ quân sự, và giải quyết hòa bình các tranh chấp.


Không giống như Trump, Biden hứa sẽ ưu tiên các cam kết của Hoa Kỳ trong việc "chống tham nhũng, bảo vệ chống lại chủ nghĩa độc tài và thúc đẩy nhân quyền ở quốc gia của họ và ở nước ngoài". Trên thực tế, Biden là phó tổng thống Hoa Kỳ khi Hoa Kỳ chú ý đến vấn đề nhân quyền của Việt Nam. Tổng thống Barack Obama đã trao đổi về vấn đề nhân quyền với các nhà lãnh đạo Việt Nam trong bài phát biểu chào mừng Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đến Nhà Trắng năm 2013, cuộc gặp với Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Phòng Bầu dục năm 2015, và bài phát biểu của ông trước nhân dân Việt Nam trong chuyến thăm của ông ấy đến Hà Nội vào năm 2016.


Quan trọng hơn, Biden thề sẽ đổi mới nền dân chủ của Hoa Kỳ ở trong nước và quảng bá nó ở nước ngoài. Ông khẳng định “dân chủ không chỉ là nền tảng của xã hội Mỹ” mà còn là “nguồn gốc của quyền lực của chúng ta.” Đối với Biden, dân chủ là giá trị đạo đức của ông và đất nước của ông. Đây là những lý do để tin rằng chính quyền Biden sẽ giải quyết những vấn đề nhân quyền của Việt Nam trong quan hệ với Hà Nội.


Một trong những khó khăn chính trong quan hệ thương mại song phương là thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ với Việt Nam. Con số này đã tăng đều đặn kể từ năm 1997 và vượt qua 20 tỷ đô la kể từ năm 2014. Từ 39,5 tỷ đô la vào năm 2018, đã tăng lên 55,8 tỷ đô la vào năm 2019 và bất chấp những gián đoạn trong thương mại do đại dịch COVID-19 gây ra, con số này đạt 42,36 tỷ đô la vào tháng 8 năm 2020.


Trump đã nhiều lần phàn nàn về thặng dư thương mại lớn của Việt Nam với Hoa Kỳ. Vào tháng 2 năm 2020, chính quyền của ông đã đưa Việt Nam ra khỏi danh sách các nước tự nhận đang phát triển được các lợi ích thương mại ưu đãi theo Tổ chức Thương mại Thế giới. Mặc dù báo cáo của Bộ Tài chính vào tháng 1 năm 2020 cho thấy rằng Việt Nam chỉ vượt quá ngưỡng cho một trong ba tiêu chí về phá giá tiền tệ - thâm hụt thương mại song phương, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) dưới chính phủ Trump đã mở một cuộc điều tra khác về việc Việt Nam bị cáo buộc định giá thấp tiền tệ theo Mục 301 vào tháng 10 năm 2020. Trong động thái mới nhất, Bộ Thương mại Hoa Kỳ thông báo vào ngày 4 tháng 11 năm 2020 rằng họ sẽ áp thuế đối với các loại xe chở khách và lốp xe tải nhẹ từ Việt Nam.


Chính quyền Biden có thể sẽ tiếp cận nhẹ nhàng hơn trong việc đối phó với thặng dư thương mại của Việt Nam. Một số lựa chọn bao gồm giữ nguyên mức thuế đối với Việt Nam, nộp đơn kiện lên Tổ chức Thương mại Thế giới, yêu cầu bồi thường thông qua thương lượng, hoặc chỉ đơn giản là từ bỏ vụ việc. Điều quan trọng cần lưu ý là sự gia tăng thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ với Việt Nam một phần là do chiến tranh thương mại Hoa Kỳ - Trung Quốc. Hơn nữa, Biden không tin vào các rào cản thương mại và chủ nghĩa bảo hộ, vì vậy khó có khả năng chính quyền của ông sẽ áp thuế thêm đối với Việt Nam.


Điều gì sẽ tiếp tục?


Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, Việt Nam ngày càng trở nên quan trọng trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Chính quyền Trump đã xác định Việt Nam là một đối tác kinh tế và an ninh mới nổi trong Chiến lược An ninh Quốc gia Hoa Kỳ năm 2017, Chiến lược Quốc phòng Hoa Kỳ năm 2018 và Báo cáo Ấn Độ - Thái Bình Dương 2019.


Các hành động khiêu khích và đơn phương của Trung Quốc ở Biển Đông đã khiến Việt Nam xích lại gần Hoa Kỳ với tốc độ đáng kể. Từ những cựu thù, hai nước đã trở thành đối tác toàn diện vào năm 2013. Chính quyền Trump đã tăng cường quan hệ với Hà Nội trên nhiều phương diện và hứa sẽ tăng cường quan hệ đối tác toàn diện trong một tuyên bố chung ban hành năm 2017. Việt Nam hiện là đối tác thương mại thứ 10 của Hoa Kỳ.


Biden nói rõ rằng “Hoa Kỳ cần phải cứng rắn với Trung Quốc… Cách hiệu quả nhất để đối mặt với thách thức đó là xây dựng một mặt trận thống nhất của các đồng minh và đối tác của Hoa Kỳ để đối đầu với các hành vi lạm dụng của Trung Quốc”. Ông hứa sẽ hữu nghị hơn trong các mối quan hệ đối tác để thúc đẩy các giá trị chung trong một khu vực và đề cao ngoại giao như một công cụ chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Đối với ông, câu trả lời cho mối đe dọa từ Trung Quốc là “nhiều tình bạn hơn, nhiều hợp tác hơn, nhiều liên minh hơn”. Do đó, Biden sẽ tiếp tục tăng cường quan hệ đối tác của Hoa Kỳ với Việt Nam.


Trong sự kiện Ngân hàng Vanguard vào đầu tháng 7 năm 2019, trong đó tàu khảo sát Haiyang Dizhi 8 của Trung Quốc và các hộ tống có vũ trang tiến vào Vùng Đặc quyền Kinh tế (EEZ) mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền, chính quyền Trump đã đưa ra một loạt tuyên bố mạnh mẽ chỉ trích Trung Quốc cưỡng ép và can thiệp vào hoạt động dầu khí lâu đời của Việt Nam.


Vào tháng 7 năm 2020, Ngoại trưởng Hoa Kỳ Michael R. Pompeo đã đưa ra một tuyên bố về lập trường của Hoa Kỳ đối với các tuyên bố chủ quyền hàng hải ở Biển Đông. Tuyên bố nói rõ, “các tuyên bố của Bắc Kinh đối với các nguồn tài nguyên ngoài khơi trên hầu hết Biển Đông là hoàn toàn trái pháp luật, cũng như chiến dịch bức hiếp để kiểm soát chúng”. Nó cũng phù hợp với quan điểm của Hoa Kỳ về các tuyên bố chủ quyền hàng hải của Trung Quốc ở Biển Đông với phán quyết của Tòa án năm 2016. Tuyên bố tiếp tục khẳng định “Mỹ sát cánh với các đồng minh và đối tác Đông Nam Á của chúng tôi trong việc bảo vệ chủ quyền của họ đối với các nguồn tài nguyên ngoài khơi, phù hợp với quyền và nghĩa vụ của họ theo luật pháp quốc tế”.


Khi việc Trung Quốc kiên quyết theo đuổi các tuyên bố chủ quyền của mình ở Biển Đông và đe dọa quyền tự do của các vùng biển thiết yếu cho lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ, Biden sẽ tiếp tục lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc và ủng hộ các bên tranh chấp khác ở Biển Đông, bao gồm cả Việt Nam.


Dưới thời chính quyền Trump, quan hệ quốc phòng Việt Nam - Hoa Kỳ đã phát triển đáng kể. Hoa Kỳ đã giúp Việt Nam nâng cao năng lực thực thi pháp luật và an ninh hàng hải. Cảnh sát biển Hoa Kỳ đã chuyển giao một tàu khinh đỉnh loại Hamilton cho Cảnh sát biển Việt Nam vào tháng 5 năm 2017 và hứa sẽ giao chiếc thứ hai vào năm 2020. Washington cũng cung cấp 18 tàu tuần tra “Metal Shark” cho Hà Nội từ năm 2017 đến năm 2019. Sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Jim Mattis đã đến thăm Việt Nam hai lần trong năm 2018. Hải quân Hoa Kỳ đã cử hai tàu sân bay đến cảng Việt Nam - tàu USS Carl Vinson vào tháng 3 năm 2018 và tàu USS Theodore Roosevelt vào tháng 3 năm 2020. Việt Nam tham gia cuộc tập trận Vành đai Thái Bình Dương vào năm 2018 và được mời tham gia một lần nữa vào năm 2020 (nhưng không tham gia vì đại dịch COVID-19). Khi mối quan tâm về Trung Quốc vẫn còn, dự kiến ​​Hoa Kỳ dưới thời Biden sẽ tiếp tục tăng cường quan hệ quốc phòng với Việt Nam.


Hai nước đang hướng tới định hướng cho quan hệ đối tác chiến lược. Tuy nhiên, tốc độ đạt được điều đó phụ thuộc vào việc Hà Nội cải thiện hồ sơ nhân quyền như thế nào và chính quyền Biden sẽ xử lý thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ với Việt Nam như thế nào.


Người dịch: Luong Ta

Biên tập: Khanh (Vy) Le

Subscribe to Our Newsletter

1024px-Vox_logo.svg.png